1. Giới thiệu chung về Đà Nẵng và địa bàn dự án 

Đà Nẵng là thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam và là trung tâm kinh tế xã hội lớn của miền Trung Việt Nam. Thành phố Đà Nẵng phía Bắc giáp tỉnh Thừa Thiên - Huế, phía Tây và Nam giáp tỉnh Quảng Nam, phía Đông giáp biển Đông. Trung tâm thành phố cách thủ đô Hà Nội 764km về phía Bắc, cách thành phố Hồ Chí Minh 964km về phía Nam. Thành phố vừa có núi cao, sông sâu, đồi dốc trung du xen kẽ vùng đồng bằng ven biển hẹp (1). Thành phố có diện tích 1.256,53 km² gồm 06 quận (Hải Châu, Thanh Khê, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn, Sơn Trà, Cẩm Lệ) và 02 huyện Hòa Vang, huyện đảo Hoàng Sa (2). Dân số của Đà Nẵng theo tổng điều tra năm 2019 là khoảng 1.134.310 người, dân số nam là 576.000 người (chiếm 50,7%) và dân số nữ là hơn 558.000 người (chiếm 49,3%). Mật độ dân số của Đà Nẵng khoảng 883 người/km2 với dân số thành thị là gần 990.000 người, nhân khẩu thực tế thường trú là 3,6 người/hộ. Dân số đô thị thường tập trung trong trung tâm thành phố (3).

Trong những năm qua, Đà Nẵng đã có bước phát triển mạnh mẽ, tương đối toàn diện, trở thành một thành phố biển năng động, sáng tạo, khai thác tốt các tiềm năng, thế mạnh. Kinh tế thành phố duy trì ở mức tăng trưởng khá cao. Tổng sản phẩm xã hội trên địa bàn (GRDP, giá so sánh 2010) giai đoạn 2010-2020 ước tăng bình quân 7,75%/năm (chưa ước tính hậu quả đại dịch Covid-19), năm 2019 đạt 69.197 tỷ đồng, gấp khoảng 2 lần so với năm 2010; GRDP bình quân đầu người năm 2020 ước đạt 103 triệu đồng, gấp khoảng 2,6 lần năm 2010. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực và phù hợp hơn, ước tính khu vực dịch vụ chiếm 64,56%; khu vực công nghiệp-xây dựng chiếm 22,32% (trong đó công nghiệp là 16,57%); khu vực thủy sản – nông – lâm chiếm 1,72%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 11,39% GRDP. GRDP của thành phố Đà Nẵng hiện chiếm 1,4% so với GDP cả nước, xếp đầu ở vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và xếp thứ 04 khi so sánh trong quy mô GRDP của 05 thành phố trực thuộc trung ương (4).

Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) của thành phố Đà Nẵng tăng nhanh trong các năm gần đây cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Đến năm 2019, khối lượng CTRSH thu gom toàn thành phố vào khoảng 1.100 tấn/ngày (tỷ lệ thu gom khoảng 95%), được vận chuyển đến Khu xử lý chất thải Khánh Sơn để chôn lấp. Theo dự báo, CTRSH của thành phố đến năm 2025 trên 1.800 tấn/ngày; đến năm 2030 khoảng trên 2.400 tấn/ngày, và đến năm 2040 khoảng trên 3.000 tấn/ngày. Nhưng năng lực thu gom, vận chuyển CTRSH lại chưa đáp ứng được nhu cầu của hiện tại, nhân lực trong quản lý chất thải rắn rất mỏng, khó khăn trong việc đảm trách giám sát dịch vụ vệ sinh môi trường. Về các biện pháp xử lý chất thải rác hiện chủ yếu là chôn lấp (5).

Về thành phần CTRSH của thành phố, qua các kết quả nghiên cứu tổng hợp, tỷ lệ chất thải nhựa trong CTR chiếm khoảng 12,7-18,3%. Lượng chất thải nhựa từ các hoạt động của thành phố phát thải vào khoảng 140 - 200 tấn/ngày. Thế nhưng, tỷ lệ phân loại, thu gom chất thải nhựa tại nguồn và thu gom phi chính thức đạt ở mức 90 - 95% (chủ yếu là nhựa có kích thước lớn và giá trị kinh tế cao; còn các loại nhựa mảnh nhỏ, có giá trị kinh tế thấp như bao bì, túi ni-lông...vẫn chưa được phân loại và thu gom). Dự báo đến năm 2030, tổng khối lượng rác thải nhựa (PET, PVC, ni lông, nhựa đa thành phần) là 228 tấn/ngày trên tổng khối lượng CTRSH phát sinh là 1.794 tấn/ngày (6).

Một bãi rác tự phát tại Hoà Hải, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng (Nguồn: Nguyễn Thị Minh Nguyệt)

Trước những áp lực của rác thải nhựa lên môi trường, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm nhựa đại dương, UBND TP. Đà Nẵng đã triển khai kế hoạch hành động số 112/KH-UBND về quản lý rác thải nhựa đại dương trên địa bàn thành phố đến năm 2025, tầm nhìn năm 2030. Trong đó, phân công Sở Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm đầu mối, tham mưu UBND thành phố triển khai thực hiện. Kế hoạch đặt ra mục tiêu trung hạn 2021-2025 về quản lý là 100% các cơ quan, đơn vị quản lý Nhà nước trên địa bàn thành phố không sử dụng vật dụng hoặc đồ nhựa sử dụng một lần (chai nước, ống hút nhựa, băng-rôn...) trong các cuộc họp, hội nghị, hội thảo, sự kiện. Phấn đấu 90% hộ dân, trường học, doanh nghiệp, công sở và các đơn vị khác trên địa bàn thành phố thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn (bao gồm chất thải nhựa). Ít nhất 70% điểm phục vụ ăn uống tại cơ sở lưu trú du lịch cam kết không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần; ít nhất 20% các cơ sở kinh doanh nước uống và thực phẩm cam kết không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần. Xây dựng và nhân rộng được ít nhất hai mô hình hiệu quả, như: mô hình chợ giảm thiểu sử dụng túi nilon, trường học giảm thiểu rác thải nhựa, v.v.

2. Hoạt động dự án LSPP tại Đà Nẵng

Nhằm góp phần hỗ trợ thành phố Đà Nẵng thực hiện kế hoạch 112/KH-UBND và mục tiêu đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường", Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Xanh (gọi tắt là GreenHub) đã phối hợp với các đơn vị địa phương bao gồm Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường, Hội liên hiệp phụ nữ thành phố Đà Nẵng và UBND Quận Hải Châu và Cẩm Lệ xây dựng và triển khai thực hiện các mô hình giảm rác thải nhựa thí điểm trên địa bàn thành phố. 

         2.1.  Hoạt động hỗ trợ sáng kiến Câu lạc bộ Sống Xanh – Phối hợp với Hội Liên hiệp thành phố Đà Nẵng

Từ năm 2021, với sự hỗ trợ từ GreenHub, Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Đà Nẵng đã thực hiện sáng kiến “Huy động Câu lạc bộ Sống Xanh tham gia quản lý rác thải tại cộng đồng trong bối cảnh dịch COVID-19 giai đoạn 2021 – 2022”. Trong đó có nhiều hoạt động được tổ chức như thành lập câu lạc bộ Sống xanh (CLB) tiên phong tham gia trong các hoạt động môi trường tại cơ sở và tài liệu hóa quy trình thành lập các câu lạc bộ, hướng dẫn tổ chức các hoạt động tuyên truyền môi trường, tổ chức các tập huấn. Dù dịch COVID19 diễn biến phức tạp, Hội phụ nữ đã thành lập được 07 CLB Sống xanh tại 07 quận/huyện với 126 thành viên tham gia và tổ chức nhiều hoạt động, truyền thông và tăng cường năng lực. Các CLB được hỗ trợ phương tiện và thực hiện mô hình thu gom và phân loại rác thải tài nguyên. Hoạt động của các CLC bộ đã được duy trì từ tháng 12/2021 đến nay, các hoạt động thu gom rác tác chế đã được ghi chép và báo cáo trong các hoạt động dự án. 

Tới tháng 4/2022, thông qua các hoạt động hỗ trợ sáng kiến, lượng rác thu được là 21.306 lon, 688,3 kg nhựa, 508,3 kg giấy và 527,2 kg kim loại. Đã có 01 tập huấn TOT về “Tìm hiểu về nhựa và tác hại của rác thải nhựa đến môi trường, sức khỏe con người” với sự tham gia từ 49 người đến từ các hội cấp cơ sở được tổ chức. Vận dụng các kiến thức từ lớp tập huấn, các thành viên trong CLB Sống xanh đã thực hiện được 07 buổi truyền thông về kiến thức rác thải nhựa và tác hại từ rác thải nhựa đến sức khỏe với hơn 350 người dân tham gia. Hoạt động ý nghĩa từ Hội phụ nữ được chia sẻ đến cộng đồng hơn qua 03 bài báo và 02 video được chiếu trên kênh truyền hình. 

Các thành viên nòng cốt tham gia lớp tập huấn TOT ngày 10.12.2021 (Nguồn: GreenHub)

Các thành viên CLB sống xanh phường Hoà Sơn, Liên Chiểu thực hiện thu gom rác (Nguồn: GreenHub)

Trong thời gian tới, Hội phụ nữ thành phố Đà Nẵng tiếp tục tổ chức lớp TOT về phân loại rác thải rắn sinh hoạt tại nguồn cho hơn 60 hộ viên nhằm chuẩn bị cho triển khai các phong trào chống rác thải nhựa năm 2022. Tại cấp cơ sở, Hội phụ nữ quận Cẩm Lệ đã xây dựng kế hoạch truyền thông tháng 6/2022 cho các hộ viên tại 08 điểm trên 06 phường của Quận dự kiến thông tin đến khoảng 800 người cam kết giảm thiểu rác thải nhựa về ô nhiễm nhựa và sức khoẻ, và hướng dẫn hoạt động phân loại tại hộ gia đình và cộng đồng.

        2.2. Mô hình chợ truyền thống giảm thiểu rác thải và 03 mô hình Trường học xanh tại Quận Cẩm Lệ

Tại địa bàn quận Cẩm Lệ, mô hình giảm rác thải nhựa thí điểm lựa chọn thực hiện ở các chợ truyền thống và trường tiểu học. 

Sáng kiến trường học xanh giảm thiểu rác thải nhựa được đồng hành cùng với Trung tâm Nghiên cứu xây dựng năng lực thích ứng (gọi tắt là CAB), 03 trường Tiểu học Trần Văn Dư, Trần Đại Nghĩa và Tôn Đức Thắng với gần 5.000 học sinh – giáo viên tham gia vào các hoạt động truyền thông giảm rác thải nhựa và thực hiện các hoạt động giảm rác thải nhựa, thông qua các hoạt động như kiểm toán rác thải 5 ngày liên tục, thực hiện đánh giá kiến thức – thái độ - hành vi với 120 giáo viên và 600 học sinh tham gia khảo sát, thành lập và hỗ trợ xây dựng cơ chế làm việc cho 03 CLB môi trường tại trường với mục duy trì các hoạt động và thực hiện giám sát việc thực hiện các hoạt động, … Bên cạnh đó, 03 sự kiện truyền thông về rác thải nhựa được tổ chức tại trường cùng với cuộc thi phát động ý tưởng giảm rác thải nhựa với nhóm giáo viên đang làm việc tại 15 trường Tiểu học trên địa bàn quận Cẩm Lệ. Sáng kiến này được mong đợi sẽ đóng góp bài học kinh nghiệm về mô hình trường học giảm thiểu rác thải và là điểm đến cho các trường trên địa bàn Quận Cẩm Lệ học tập.

Các em học sinh tham gia phân loại rác trong buổi truyền thông về rác thải nhựa tại buổi lễ chào cờ (Nguồn: GreenHub)

Chợ truyền thống quận Cẩm Lệ đẩy mạnh thực hiện giảm rác thải nhựa là mô hình do Ban quản lý các chợ quận Cẩm Lệ trực tiếp đề xuất cùng với sự hỗ trợ của GreenHub đồng triển khai thực hiện. Các hoạt động gồm tổ chức thực hiện đánh giá xã hội học với tiểu thương và người đi chợ ở 06 chợ trên địa bàn quận, thực hiện hai mô hình chợ giảm rác thải nhựa với 10 tiểu thương trực tiếp tham gia giảm tối thiểu 70kg rác nhựa mỗi tháng tại chợ Cẩm Lệ và mô hình đi chợ xanh - đi chợ không túi nilon với mong muốn chuyển ít nhất 10kg lượng dây nhựa trong chợ thành giỏ tặng người đi chợ mỗi tháng. Hơn 60 bản cam kết giảm rác thải nhựa được các tiểu thương tình nguyện ký đồng ý thực hiện cùng với ban quản lý chợ, v.v.

       2.3. Hỗ trợ thí điểm nhãn sinh thái tại chợ Hàn và 02 mô hình khu dân cư giảm rác thải nhựa tại Quận Hải Châu 

Chợ Hàn là một trong bốn chợ lớn tại Đà Nẵng, là chợ nổi tiếng và thu hút khách du lịch trong và ngoài nước đến thăm quan và mua sắm đồ lưu niệm hay các đặc sản của Đà Nẵng. GreenHub cùng nhóm tư vấn hỗ trợ Sở Công thương thành phố thực hiện rà soát các quy định, chính sách về nhãn sinh thái, dựa vào các kết quả nghiên cứu đánh giá sơ bộ ban đầu xây dựng một bộ tiêu chí cho quầy sinh thái cho một nhóm ngành nhất định, tiếp đến tiến hành thử nghiệm bộ tiêu chí trên 10 quầy hàng trong vòng ba tháng và chỉnh sửa lại bộ tiêu chí cho phù hợp với tình hình thực tế. Cuối cùng là hỗ trợ hướng dẫn Sở công thương lộ trình ban hành và thực hiện bộ tiêu chí với sự đồng thuận từ các đối tác liên quan như ban quản lý chợ, tiểu thương, người đi chợ.  

Phòng TNMT quận Hải Châu phối hợp cùng với UBND 02 phường Hải Châu 2 và Hòa Cường Nam xây dựng kế hoạch thực hiện các hoạt động trong mô hình thí điểm khu dân cư nói không với rác thải nhựa. Hoạt động dự kiến làm tại 09 khu dân cư trên địa bàn 02 phường nói không với rác thải nhựa, hai phường thực hiện truyền thông trên địa bàn quận thông qua các hoạt động. Bên cạnh đó, UBND hai phường tổ chức hướng dẫn 100% cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn cam kết thực hành giảm sử dụng túi ni lông khó phân hủy và sản phẩm nhựa dùng 01 lần trong kinh doanh. Từ đó, vận động ít nhất 02 hộ kinh doanh chuyển đổi sang dùng các sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường. 

Đà Nẵng đang từng bước giảm lượng rác thải nhựa thông qua các mô hình được khởi xướng và thực hiện bởi các đơn vị địa phương và sự hỗ trợ của Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Xanh (GreenHub) với các nhóm đối tượng như trường học, khu dân cư, chợ góp phần đóng góp vào mục tiêu chung hướng tới Đà Nẵng - thành phố môi trường đến năm 2030.

Tài liệu tham khảo:

[1] Tổng quan về Đà Nẵng. Link: https://www.danang.gov.vn/gioi-thieu/chi-tiet?id=25032&_c=34. Theo Đà Nẵng toàn cảnh - NXB Đà Nẵng, 3. 2010

[2] Giới thiệu Đà Nẵng. Link: https://www.vietnamairport.vn/danangairport/gioi-thieu-da-nang. Cập nhật ngày 23/8/2022

[3] Dân số Đà Nẵng. Link: https://www.danang.gov.vn/web/guest/gioi-thieu/chi-tiet?id=40958&_c=40. Cập nhật ngày 12/6/2022

[4]  Tổng quan Đà Nẵng. Link: https://danangfantasticity.com/ve-da-nang/tong-quan-da-nang.html. Cập nhật ngày 5/5/2022

[5] Đánh giá công tác quản lý chất thải rác trên địa bàn thành phố. Link: https://ccbvmt.danang.gov.vn/quan-ly-chat-thai/danh-gia-cong-tac-quan-ly-chat-thai-ran-tren-dia-ban-thanh-pho.htm. Cập nhật ngày 5/5/2022

[6] Đà Nẵng: Quyết liệt ngăn chặn “ô nhiễm trắng”. Link https://baotainguyenmoitruong.vn/da-nang-quyet-liet-ngan-chan-o-nhiem-trang-327738.html. Cập nhật ngày 17/7/2021